
سميرا بامشکي عضو هيئت علمي دانشگاه فردوسي مشهد، توانست نخستين دوره جايزه فتحالله مجتبايي را از آن خود کند.
مراسم نخستين دوره جايزه استاد فتحالله مجتبايي با حضور اين پژوهشگر پيشکسوت و باني جايزه، غلامعلي حدادعادل، ضياء موحد، علي معصومي همداني و جمعي از پيشكسوتان و اهالي ادبيات، فرهنگ و تاريخ پژوهشي در مرکز فرهنگي شهر کتاب برگزار شد
در اين مراسم، نخستين دوره جايزه استاد مجتبايي به پاياننامه دکتراي «سميرا بامشکي» عضو هيئت علمي دانشگاه فردوسي مشهد با عنوان «تحليل روايت شناسانه داستانهاي مثنوي» اهدا شد.
اين تز دکتري که استاد راهنماي آن محمدتقي پورنامداريان و استادان مشاور آن ابوالقاسم قوام و محمد تقوي بودهاند، در تابستان 1389 در دانشگاه فردوسي مشهد ارائه شد و توانست بالاترين نمره را از استادان مربوطه دريافت کند.
در اين مراسم، غلامعلي حدادعادل با تمجيد و قدرداني از اقدام استاد فتحالله مجتبايي در راهاندازي اين جايزه فرهنگي به هزينه شخصي خود، آن را گامي در جهت توجه به پژوهشهاي آکادميک در حوزههاي علوم انساني و ادبيات عنوان کرد.
همچنين ضياء موحد و علي معصومي همداني دو تن از داوران نخستين دوره جايزه استاد فتحالله مجتبايي، نکاتي درباره ويژگيهاي پاياننامه دکتراي سميرا بامشکي و تاثير آن در پژوهشهاي حوزه ادبيات تطبيقي ارائه کردند.
همچنين سميرا بامشکي برنده نخستين دوره جايزه استاد فتح الله مجتبايي که به همراه فرزند خردسال خود براي دريافت جايزه به شهر کتاب آمده بود پس از دريافت جايزه نتوانست جلوي احساسات خود را بگيرد و گريههاي او تشويق مکرر حاضران را در پي داشت.
در پايان اين برنامه جايزه استاد فتح الله مجتبايي که شامل يک لوح تقدير، يک ميليون تومان وجه نقد و قول مساعد نشر هرمس براي چاپ پاياننامه سميرا بامشکي در قالب يک کتاب به اين پژوهشگر حوزه ادبيات کلاسيک بود، اهدا شد.در ابتداي اين برنامه مهدي فيروزان مديرعامل موسسه فرهنگي شهر کتاب در سخناني برگزاري چنين جوايزي را در اين مرکز موجب افتخار شهر کتاب دانست و گفت: سالهاست دغدغه شهر کتاب اين است که بتواند با برگزاري چنين جلساتي نقشي در توسعه فرهنگي کشور داشته باشد.
وي افزود: هنگامي که بحث توسعه مطرح ميشود، يک سئوال قديمي به ذهن ميآيد؛ آيا اين مسأله فقط در اختيار دولت است يا بخش خصوصي هم ميتواند سهمي در آن داشته باشد؟
فيروزان اضافه کرد: معتقدم سالهاست ديگر دانشگاهها توليدکننده علم نيستند و از اين رو کارخانجات و مراکز توليدي و صنعتي فهرست نيازهاي خود را به بخش خصوصي توليد علم ارائه ميکنند.
مديرعامل شهر کتاب با تمجيد از اقدام فتحالله مجتبايي در تأسيس چنين جايزهاي با هزينه شخصي آن را با «بسياري از جوايز دنيا که پشتوانهشان تحقيقات علمي است و از سوي افراد فعال در بخش خصوصي توليد علم فعال اعطا ميشوند» مقايسه کرد.
وي گفت: شهر کتاب به عنوان يک نهاد مستقل غيروابسته، غيرانتفاعي و عامالمنفعه از پيشنهاد آقاي مجتبايي استقبال کرد و هدف از اين کار، کمک به جامعه دانشگاهي بود. من اميدوارم اين ابداع کمک کند که اين جوايز به هدف خودشان که تقويت بخش خصوصي توليد علم است، نائل شوند.
در ادامه برنامه ضيا موحد يکي از داوران نخستين دوره جايزه استاد فتحالله مجتبايي با اشاره به ويژگيهاي اثر برگزيده جايزه «تحليل روايت شناسانه داستانهاي مثنوي» (پاياننامه دکتراي سميرا بامشکي) به دو رهيافت عمده در بررسي اين اثر مولانا پرداخت.
اين استاد رشته فلسفه و منطق گفت: رهيافت معنايي به مثنوي در دنيا زياد شده است؛ اينکه چه نوع عرفاني در مثنوي هست، معاني بعضي ابيات چيست، مآخذ مثنوي از احاديث چيست و بسياري سئوالات ديگر.موحد اضافه کرد: اما در دنياي ميني ماليستي امروز کمتر کسي را پيدا ميکنيد که بگويد من از اول تا آخر مثنوي را خواندهام. براي اين که بيهيچ رو دربايستي، اين کاري خسته کننده است. نميشود اين همه بيت را که بعضي از آنها هم واقعاً چندين معني دارند و برخي نيز بيمعنياند، خواند و آنها را نيز فهميد.
استاد فتحالله مجتبايي در اين مراسم گفت: اگر در يك جامعهاي علم تجليل و تكريم شود، اين جامعه، جامعه زندهاي خواهد بود و در تمامي دشواريهاي تاريخ ميتواند به حيات خود ادامه دهد.
وي درباره علت انتخاب رساله دكتري «سميرا بامشكي» با عنوان «تحليل روايت شناسانه داستانهاي مثنوي» گفت: اين رساله، ديدگاه متفاوتي را درباره مثنوي معنوي ارائه كرده است كه تاكنون چنين ديدگاهي درباره اين اثر مولوي وجود نداشته است.
مجتبايي با بيان جريان سيال ذهن به عنوان يك مكتب ادبي و فرهنگي خاص در آثار مولوي اظهار داشت: در اين رساله منتخب تمامي كتاب مثنوي معنوي براي يافتن رشتههاي پيوند داستانهاي مثنوي مطالعه شده است.
مجتبايي با بيان ديدگاههاي متفاوت درباره كتاب مثنوي معنوي گفت: برخي معتقدند ظاهر كتاب مثنوي فاقد پيوند است و داستانهاي اين كتاب در داخل داستان مطرح شده است.
وي افزود: در داستانهاي مثنوي رشتههايي است كه آنها را به هم پيوند ميدهد و پيوند بسيار منطقي در اين داستانها وجود دارد و خانم بامشكي بسيار دقيق تمام مثنوي را مطالعه كرده و رشتهها و حلقههاي پيوند ميان داستانها را سعي كرده است مطرح كند. نويسنده كتاب «دين پژوهي» درباره هدف از برپايي نخستين دوره جايزه استاد فتحالله مجتبايي بيان داشت: رشتههاي گوناگون، پزشكي و مهندسي پاداشهاي خود را در جشنوارههاي گوناگون دريافت ميكنند اما در اين روزگار در كشور ايران و تمامي كشورهاي دنيا رشته علوم انساني و خصوصا ادبيات مظلوم واقع شده است.
وي افزود: به علت جريان پيشرفت علوم و فنون جديد در دنيا باعث شده علوم انساني و مخصوصا ادبيات آن طور كه شايسته است مورد توجه قرار نگيرد، به عنوان نمونه در كشورهاي اروپايي محققين و نويسندگاني همچون «تي اس اليوت» ديگر ديده نميشوند.
وي با انتقاد از وضعيت تاليف رسالهها در كشور تصريح كرد: متأسفانه رسالهها در بازار كشور خريد و فروش ميشود و در حال حاضر تبديل به كالاي تجاري شده است، اين مسأله آينده نامناسبي را براي فرهنگ و ادب اين سرزمين به وجود خواهد آورد.
مجتبايي گفت: ادبيات، فرهنگ و تاريخ ما به عنوان سرمايههاي ايران است كه ميتواند در دنيا مطرح شود و اگر اين ادبيات، فرهنگ و تاريخ تجاريسازي شود، آينده علمي و تاريخي كشور مصيبت بار خواهد بود. وي گفت: هدف از برپايي اين جايزه جلب توجه و تشويق علاقهمندان و مسئولين به آثاري است كه در زمينه رشته علوم انساني، ادبيات فارسي، عرفان و اديان تاليف ميشود و اين فعاليت راهي را پيش روي افراد و بزرگاني قرار ميدهد كه دغدغه ترويج علم و فرهنگ را در ذهن دارند و نميدانند در اين مسير چه فعاليتي را انجام دهند.
در ادامه اين برنامه يادداشت تقي پورنامداريان استاد راهنماي «سميرا بامشکي» در تدوين پايان نامه دکتري او با عنوان «تحليل روايتشناسانه داستانهاي مثنوي»- که به دليل بيماري نتوانسته بود به مراسم بيايد - قرائت شد.
وي در ابتداي اين يادداشت با ابراز خوشحالي بسيار از اينکه يکي از دانشجويان وي توانسته نخستين جايزه استاد فتحالله مجتبايي را در رشته ادبيات نصيب خود کند، نوشته بود: خانم بامشکي در شمار يکي از بااستعدادترين، کوشاترين و صبورترين دانشجوياني است که بنده در طول معلمي با آنها آشنايي داشتهام؛ سرعت فهم و نظم فکري و وسواس در هر چه بهتر و عميقتر نوشتن رساله سبب ميشد، هر ايراد و اشکالي را به دقت گوش کند و در صورت لزوم هر مبحثي را چندين بار بازنويسي کند.
وي در ادامه از فرصتطلبي، منفعتانديشي و دلبستگي به هياهوهاي تبليغاتي که به گفته وي سبب شده «سرقت ادبي و شعبدهبازي در کتابسازي، هرج و مرج ادبي و فرهنگيِ بيسابقهاي را به وجود بياورد» ابراز نااميدي کرده و آورده بود: به سامان آوردن اين وضعيت اگر محتمل باشد، چشماندازش چندان دور است که به کلي نااميدکننده است.
پورنامداريان نوشته بود: جاي بسيار تاسف است که بدون هيچ احساس شرمي بعضي از استادان و دانشجويان بيآن که انديشه حرمت ادب و شان خود را داشته باشند، از نوشتههاي ديگران خواه کتاب و مقاله باشد و خواه جزوه و رساله بيهيچ اشارهاي به اصل، به صورتي گسترده، پنهان و آشکار، سوء استفاده ميکنند و دريغا که کار چنان بيخ پيدا کرده است که نوشتن رساله و مقاله را در شمار خدمات دانشجويي هم تبليغ ميکنند.
دكتر حسين معصومي همداني داور اين جايزه نيز در سخناني با اشاره به شرايط گذاري که جامعه ايراني در حال تجربه کردن آن است، گفت: ما از زماني که خودمان را شناختيم، فهميديم که در دوران گذار به سر ميبريم. در شرايط فعلي آموزش ادبيات هم در يک دوران گذار و عبور از مرحله آموزش ادبيات به آموزش علم ادبيات گرايش پيدا ميکند.
وي افزود: نسلي که در حال شکل گيري است، برخلاف بزرگان ادبيات فارسي آن ميزان اطلاع آنها را از ادبيات فارسي ندارد، اما در معرض بسياري از نظريههاي ادبي و مکاتبي است که هر روزه درباره نحوه عرضه ادبيات به مخاطبان ارائه ميشود.
به گفته اين استاد ادبيات فارسي و فلسفه علم، اين گرايش در پاياننامههاي دانشگاهي هم به چشم ميخورد و دانشجويان مقطع دکتري هم در تزهايشان به دنبال معرفي خودِ اين جريانهاي فکري هستند.داور جايزه مجتبايي سپس گفت دست کم دو پايان نامهاي که ما داوري کرديم، تلفيقي از سنت دانشگاهي ما و نحوه نگرش جديد درباره ادبيات فارسي را ايجاد کرده بودند و به نظرم رساله برگزيده جايزه استاد مجتبايي، يکي از نمونههاي موفق کاربرد نظريهها و در عين حال عدم افراط در اين کاربرد را نشان ميدهد.